Bikoteka irakurketa: berdinen arteko tutoretza

Berritzeguneko 2009 Jardunaldietan, “Leemos en pareja” programaren aurkezpena izan genuen Mariona Corcelles en  eskutik (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko irakaslea eta David Duranen ikertzaile taldeko- kidea dena).

Programa hau Catalunian hasita, hainbat komunitateetan dago martxan, gurea barne.  Egiten zuren proposamena oso  egitaratua eta aplikagarria zenez gaia oso egokia zitzaigun Jardunaldien bidez ezagutarazteko.

“Bikoteka irakurketa” proiektu honetan “berdinen arteko tutoretza” teknika praktikan jartzen da ulermenezko irakurketa lantzeko.  Lan kooperatiboa orokorrean, programa hau barne, oso bide egokia izan ahal da elkarbizitza lantzeko eta hainbat oinarrizko konpetentzia garatzeko, Komunikazio Lingüistikoaz gain, bereziki Ikasten ikastea,  Autonomia eta Ekimen pertsonala eta Gizarte herritartasuna. Horregatik, aurten, gai hau landu nahi dugu tailer baten bitartez.

Programari buruz ideia orokorra izateko ikus dezazue bideo hau:

Beste aldetik, hemen topa ditzakezue Mariona Corcellesen saioan erabilitako dokumentu guztiak:

David Duranek koordinatzen duen Ikerketa Talde honen web orrian ere topatu ditzakezue erreferentzia bibliografikoak, proiektueei buruzko informazioa, baliabideak eta abar.

Ea batzuk animatzen zareten esperientzia hau martxan jartzen; David Duraneko Taldearen aholkularitza eta gure laguntza eukiko duzue.

Interesatuta bazaudete etorri tailerrera. Gonbidatuta zaudete!

Zuen kometarioak edota iradokizunak utzi ahal dituzue azpiko partean “deja un comentario” -n klikatuz.

Ikasketa kooperatiboa: besteekin ikasten ikasiz

Aurreko Jardunaldietan ikasketa kooperatiboaz ere hitz egin genuen. Alde batetik, ikasketa kooperatiboa aniztasunari erantzuteko eta eskola inklusiborantz ibiltzeko estrategia onenetarikoa delako. Eta, beste aldetik, oso estrategia egokia delako hainbat oinarrizko gaitasun garatzeko, eta bereziki zeharkakoak diren herritartasunarako gaitasuna, ekimen pertsonalekoa edo ikasten ikastekoa. Ikasketa kooperatiboak ikasketaren autorregulazioa, arduren banaketa, guztion partaidetza, ahozko komunikazio trebeziak, errespetua, elkarlaguntza, enpatia… garatzen du.

Gure Berritzegunean metodologia honen alde apostua egin dugu. Mintegi bat izan dugu azkenengo bi ikasturteetan José Ramón Lagoren laguntzarekin, eta aurten ere jarraituko dugu lanean hildo honetatik. Iazko Jardunaldietan 3 ikastetxek etapa desberdinetan aurrera eramaten ari diren esperientzia aurkeztu zuten. Aurten beste pausu bat eman nahi izan dugu: metodologia hau bizi, esperimentatu. Hau dela eta, honen inguruko tailer bat antolatu dugu 19an.

Baina, zertan datza ikasketa kooperatiboa? Lagoren ekipokoek proposatzen duten markoa hauxe da : hiru eremu hauetan lan egitea.


Cooperar para aprender. Aprender a cooperar J. R. Lagoren aurkezpenetik hartuta)

Logikoa denez, era kooperatiboan nahi badugu lan egin, lehenengo pausua taldea kohesionatzea da. Horretarako hainbat dinamika proposatzen dira: Koloretako mundua, Maleta, Elkarrizketa, Pilota, Manuelen ekipoa,  Talde nominala…

Bigarren pausua ekipoak (laukoteak) osatzea da, kontuan hartuta nortzuk dira laguntza gehien behar dutenak eta nortzuk laguntza emateko gaitasun handiena dutenak. Ekipoak, beraz, heterogeneoak izatea proposatzen da.

Ekipoak osatuta daudenean, hasi ahal gara ikasketa kooperatiboa erabiltzen arloetan edukiak lantzeko. Denok dakigunez, ikasleak taldeka ipintzea ez da nahikoa haien artean kooperatzeko.  Ikasleei kooperatzen “behartzeko” jarduera egitaratu behar da era zehatz batean, hau da, egitura kooperatiboak erabiltzea: Folio birakaria, Arkatzak erdira, Irakurketa partekatua, 3 minutuko etena, 1-2-4, Hitzen jokua…

Baina hau guztia ez da erreza, ikasleek ez dakite era kooperatiboan lan egiten eta hau ere ikasi eta irakatsi behar da. Horretarako ekipoko planak egiten dira, non ikasleek ardurak eta hobetzeko helburuak lortzeko konpromezua hartzen duten, banakakoak eta ekipokoak.

Urriaren 19ko tailerrean aukera izango duzue dinamika eta egitura batzuk praktikan jartzeko esperientzia honetan dauden hiru irakasleen eskutik.  Mila esker hirurei.

Orain arte egin dugun lan guztia  gure wikian  ikus dezakezue. Interesatuta bazaudete, animatu eta tailerrera etorri! Gonbidatuta zaudete!

Talde elkarreragileak

Isabel Mendizabalek egindako aurkezpenetik hartutako irudia

Ikaskuntza dialogikoak elkarrizketa gogoetatsu sustatzen duten ikasgelako zein ikasgelatik kanpoko elkarreraginetan jartzen du enfasia. Ikasleak denbora guztian ikasten egotea eta ohizko baliabideekin ikasten duena baino gehiago ikastea du helburu, bai eta zailtasun gehien dauzkatenak besteen lanez baliatzea eta jarduera lehenago amaitu edo ulertu duenak besteari azaltzea ere.

Vigotsky-ri jarraituz, kognizioaren garapena eraikuntza prozesua da eta ezagutza ez da banakako lanaren emaitza baizk elkarrekintzarena. Testuinguru zehatz batean (fisikoa, kulturala, denbora historikoa, gizartea, …) garapen kognitiboa (adimena, pentsaera) eta hizkuntza besteekiko harreman, elkarrekintza eta elkarreraginaren bidez garatzen dira.

Ikasleen arteko elkarreraginak errazteko,  taldekatze heterogeneoak antolatzen dira gelan eta talde bakoitzean heldu batek dinamizatuko du ikasleen lana. Talde-kopurua bezainbeste jarduera egiteko antolatzen dira eta jarduera batetik beste batera pasatzen dira taldeak, hau da, talde guztiak jarduera guztietatik pasatzen dira, txandaka.

Bideo honetan, Bruselako Parlamentu Europarraren egoitzan,  2011ko abenduan INCLUD-ED proiektua aurkeztu zenean, Ania Ballesterosek zer diren Talde Elkarreragileak   azaltzen ditu.

Tertulia Dialogikoak

Testu baten inguruan bildu eta iritziak konpartitu. Hain sinple, hain erraz, eta era berean hain eraginkor!

Tertulia dialogikoetan elkartzen direnek, izan ikasleak, irakasleak, senideak… aurrez erabakitako testua irakurri dute eta testu horrek iradokitzen diena elkarbanatzeko batzen dira.  Komunikazio horrek ahalbidetzen du jorratutako gaiaren ulermena, nork berea azaltzeko egindako ahaleginetatik eta besteen ekarpena aditzeko interesetik abiatuta. Benetako interesa sortarazten baitute testu beraren gainean emandako iritzi eta iradokizun desberdinek.

Partehartzaileen asmoen araberako tertuliak egin daitezke:  literarioak, pedagogikoak, curriculumeko irakasgaietakoak…  Jardunaldi hauetan irakaslez osatutako taldean batuko garenez  tertulia pedagogikoa egingo dugu, guk  geuk geure ikasten ikasteko gaitasuna  garatzen dugun bitartean gure ikasleak bide horretan laguntzeko bitartekoak ezagutuko eta praktikan jarriko ditugu.

Tertuliako partaidearen betebeharrak honakoak dira:

  • Aldez aurretik esandako testua irakurtzea.
  • Testu horretan pasarteren bat aukeratzea tertulian konpartitzeko.
  • Tertulian, aukeratutako pasartea boz gora irakurtzea.
  • Aukeraketaren arrazoiak azaltzea.

Jarraitzen den prozedura sinplea da:  Testuari buruzko iritzi orokorra ematen hasten da saioa, gustokoa izan den adibidez. Testuari jarraituz partaideek txandak eskatzen doaz eurek aukeratutako zatiak irakurtzeko eta komentatzeko. Elkarrizketa sortzen da baina ez dago derrigortasunik adostasunetara heltzeko, era horretan askatasun osoz aipa daiteke nahi dena.  Moderatzaileak txandak banatzen ditu, denbora kontrolatzen du, eta ahalegintzen da testu osorik komentatzeko aukera ematen.

Irakurketa ezagutzak eraikitzeko  bide eraginkorra da, eta konpartitzen denan bere ahalmena biderkatzen da.

Ikasten ikasteko konpetentzia… zelan landu? Carles Monereoren ekarpena

Dakizuenez, aurten, Carles Monereok zabalduko ditu gure jardunaldiak hitzaldi bat emanez. Bere hitzaldiaren aurrerapen modura,  blogean  Ikasten ikasteko konpetentziari buruzko hausnarketa bat egitea eskatu diogu.  Hona hemen bere ekarpena. Mila esker Carles-i.

En una clase de Historia, el profesor, como es habitual en él, a pesar de ser un entusiasta conocedor de su materia, o quizás por ello, ha presentado a sus alumnos una explicación un tanto desordenada, en la que las ideas aparentemente iban y venían, mezclándose diferentes conceptos históricos con la introducción inesperada de algún episodio anecdótico, que con frecuencia hacen que los alumnos pierdan el hilo de la exposición. Tras la clase, Eduardo, Paloma y Daniel, tres alumnos que, en algún momento, han perdido ese hilo, quieren completar sus a apuntes, para lo que deciden contrastar lo que unos y otros han anotado, dando lugar al siguiente diálogo:

Eduardo: La verdad, yo he tratado de apuntarlo casi todo. A mi me va mejor hacerlo así, de esta manera tengo todo el material dado en clase y después puedo revisarlo mejor.
Daniel; no sé para qué apuntas todo al pie de la letra, no tiene sentido dado que lo que caerá en los exámenes está en el libro de texto. Yo prefiero apuntar cosas interesantes; por ejemplo yo básicamente he escrito aquello que ha explicado de que la amante de Hitler, tenía un médico judío. ¿Qué cinismo, no?.
Paloma: Sí, es un dato curioso, pero para mi es poco importante desde el punto de vista de la materia en su globalidad ¿no?. Yo he tratado de recoger la estructura de la clase, es decir los apartados fundamentales de lo que explicaba y algunas de las ideas que me han parecido claves dentro de esos apartados. Después, en casa y con el libro, puedo completar mis esquemas.
Eduardo: Mira Paloma, yo no acabo de entender esos apuntes esquemáticos que haces. ¿No te da miedo dejar de anotar algo importante? Además no se puede estar anotando y pensando a la vez en lo que apuntas. Es mejor poner el “automático” y apuntarlo todo, luego ya lo “empollarás”.
Paloma: Sí claro y luego me pasa como a ti que no recuerdas nada de lo que se dijo en clase y no entiendes muchas de las cosas que escribiste. Además recuerda lo que nos dijo Susana, que realizó esa asignatura el pasado año: no todas las preguntas que plantea el examen son de empollar, y tal como es el profe, con lo que le gusta discutir con nosotros algunas de sus teorías, no me extrañaría que algunas preguntas fuesen de pensar.
Daniel: Pero Paloma, yo insisto en que es absurdo anotar tanta información existiendo un libro de texto básico. Además, con lo confusas que a veces son sus explicaciones, no vale la pena esforzarse tanto.
Paloma: Mira, en primer lugar el libro de texto debe estudiarse y aprenderse y yo, cuando selecciono la información y la apunto con mis propias palabras, siento que se me va quedando, que lo voy entendiendo a medida que apunto. El esfuerzo que supone poner cierto orden creo que me compensa y bueno, tarde o temprano deberéis hacer ese esfuerzo también vosotros porque ¡sin esfuerzo no se aprende ! Pero es que además en el examen también suelen caer algunas cuestiones que únicamente se han explicado en clase….es algo que el profe repite constantemente.

En este ejemplo1, observamos que Eduardo se limita a aplicar sus rutinas habituales, tomando apuntes literales y exhaustivos sin preguntarse por la utilidad de esos apuntes para estudiar la asignatura. Daniel es más selectivo, pero es dudoso que haya hecho una buena valoración del problema al que se enfrenta y antepone sus propios intereses a una de las metas que deberían orientar sus decisiones: tener las máximas posibilidades de aprobar el examen; Paloma sería la que mejor ha comprendido el problema de aprendizaje al que se enfrenta y es por tanto la más estratégica cuando toma unos apuntes selectivos y personalizados en función de las características de la materia, lo que mejor le funciona a ella para comprender y lo que sabe del examen.
Poner en marcha estrategias en el momento de aprender, tiene múltiples consecuencias positivas:

1) coloca al alumno en situación ventajosa pues le permite tomar decisiones más ajustadas a las condiciones de aprendizaje y, por consiguiente, más eficaces.
2) contribuye a adquirir un conocimiento singular sobre cuándo y por qué hacer qué (conocimiento estratégico), que favorece la generalización y transferencia a nuevas situaciones de aprendizaje.
3) promueve el análisis consciente de situaciones conflictivas o comprometidas y el diálogo interno para su resolución, potenciando competencias tan relevantes como la planificación o la auto-regulación del propio proceso de aprendizaje.

Enseñar esas competencias no es fácil. Requiere a su vez de unos profesores que también sean estratégicos cuando enseñan, tomado decisiones conscientes y ajustadas a las características de sus alumnos, a la materia que enseñan y a sus propias preferencias docentes, para lograr que un día esos estudiantes sean aprendices autónomos y permanentes.

(1 Este ejemplo ha sido extraído de capítulo 8 “El uso estratégico del conocimiento”, escrito por C. Monereo, J.J. Pozo y M. Castelló y publicado en el libro de Coll, C.; Palacios, J. y Marchesi, A. (coord.). Psicología de la educación escolar. Madrid: Alianza Editorial, en 2001.)